Wenn d Kramperl kemma: Barbarazweig, Nikolo und Luzia – so wuid is da Dezember wirklich

Da Dezember fangt ned mit am Kracher o, sondern ganz staad. Draußn werd s fruah finster, is im Hof da erste Reif, und drinnat stäht a Vasn mit a paar kahle Zweig. Scho beim ersten Hinschaun denkt ma si: Do blüht nia im Lebn was. Aber genau des is da Gedanke vom Barbaratag am 4. Dezember. Und der is nur da Anfang vo drei Dog, de zsammghörn wia d Finger vo oaner Hand.

Barbara: De Heilige, de se ned beugt hod

Barbara soll um 300 nach Christus in Kleinasien oder im Libanon glebt ham. Ihr Vater hod si des ganz anders vorgstellt, als se zum christlichn Glauben gwechselt is, und des hod er ihr ned verzeiht. Ihr Gschicht endet im Gfängnis, aber de Legende erzählt, dass ihr auf dem Weg dahi a Zweig hänga bliem is. Den hod se mitgnomma und ins Wasser gstellt. Und er soll genau an dem Dog aufblüht sei, an dem se zum Tod verurteilt worn is. Seitdem steht Barbara für de Standhaftigkeit: Aa wenn ois dagegen spricht, kann was Schöns wachsn.

Drum schneid ma an Barbaratag Zweig vo de Obstbaam. Meistens nimmt ma Kirschn oder Apfel, aber aa Birkn, Haslnuss, Kastanie oder Forsythie san möglich. De Zweig kemma ins warme Zimmer in a Vasn mit Wasser, und wenns guad geht, blühn s an Weihnachtn. Wer a Blüte kriagt, derf si auf a Glück im neichn Jahr freia.

Frühers hod des Ganze a no a romantische Seitn ghabt. Junge Madln ham jeden Zweig auf an Verehrer tauft. Da Zweig, der zerst blüht hod, hod den künftign Bräutigam verratn. Des is a altes Orakel, des vermutlich auf de germanischn Lebensruten zruckgähd.

Aa fia d Arbeit unter Tag war Barbara wichtig. Nach de Legende hod se a Fels aufgmacht, um se vor ihre Verfolger zum verstecka. Drum is se de Schutzpatronin vo de Bergleit, vo de Artilleristn und vo allem, wos gfährlich werd. In vui Bergwerkn gibt s Altäre fia se, und in de alten Bergbauort ziagn am Gedenktag no Prozessionen durchs Dorf.

Nikolo: Da Bischof, da Knecht und de blankn Schuah

Zwoa Dog später, am 6. Dezember, kimmt da Nikolo. Über sei Lebn woaß ma eigentlich gar ned so vui. Da Nikolaus vo Myra war a Bischof im 4. Jahrhundert in Kleinasien. Seine Geschichtn san erst spada in alte Sammlungen zsammgschriebn worn, und dort sans mit am zwoatn Nikolaus, am Abt vo Sion, ineinandergflossn. Im Jahr 1087 san seine Reliquien nach Bari bracht worn, und vo do aus hod si sei Verehrung in ganz Europa ausbreitet. Bis zum Ende vom Mittelalter hod s in Nord- und Mitteleuropa mehr ois 2000 Nikolauskirchn und -kapelln gebn.

Warum grod er? Weil er für so vui zuständig war: für d Seeleit, wenn s stürmisch war, für de Gfangna, für Hungersnot, fürs Heiratn und vor allem fia de Kinda. Des hat se bis heit ghalten.

Da Brauch, wia ma n heit kennt, is aus am mittelalterlichn Kinderbischofsfest gwachsn. Im 12. Jahrhundert is a Schüler am 28. Dezember zum Bischof gwählt worn und hod fia an Dog des Sagn ghabt. Im 13. und 14. Jahrhundert hod ma des Fest auf den 6. Dezember gleggt, und statt dem Kinderbischof is da echte heilige Nikolaus kemma.

Heit gibt s zwoa Formen, und oft laufn s nebeneinander her. Bei da oan kimmt da Nikolo persönlich vorbei, mit Hausbesuch, Lob und Tadl, und mit am Sackl voller Sachn. Bei da anderen legt ma Nüss, Mandarinen und Schokolad unbemerkt in de Schuah, de vor da Tür oder am Fenster standn. Wer sei Schuah gut putzt hod, derf sicher sei, dass si a Gnade finden werd.

Zum Nikolo ghört in manche Gegendn aa a Begleiter, und der is ned immer freindlich. Schreckgstaltn und teuflische Gfährtn betonn den erzieherischn Gedankn: Wer brav war, kriagt a Gschenk, wer ned, muaß mit am Besuch rechna. Mehr dazu glei.

Kramperl und Buttnmandl: Wenns in da staaden Zeit rumpelt

Wer moant, de staade Zeit werd staad, hod de Kramperl no ned kennt. Im Berchtesgadener Land ziang am Nikolaustag, am 5. Dezember, ab da Dämmerung wuide Gstaltn durch de Gemeindn: De Kramperl in Fell, de Buttnmandl mit langem, ausdroschnem Stroh und großn Glockn um d Hüft, de Ganggerl mit kloaneren Glockn. Da Nikolo geht in Bischofsgwand mit, und seine Anweisungn gibt er über d Kramperl an de Gruppn weida. Oft is aa s Nikoloweibl dabei, a Bua, der se ois Madl verkleidt hod. Und in da Hand ham s de Lebnsrutn, mit der s de Bein schlogn.

Des is ned fia d Zuschauer gmacht. Es is a Einkehrbrauch: De Gruppn besuchn einheimische Familien dahoam. Bloß da Zug vo de Gebirgsjäger vo Strub nach Berchtesgaden, den s seit 1962 am 5. Dezember gibt, is a Publikumsveranstaltung. In manche Ortsteile gähd s aa an andern Dog zua: in Loipl am erstn Advent, in Winkl am zwoatn Advent und in Maria Gern am Heilign Omd am Nachmittag.

Woher des kimmt? Es gilt ois Relikt aus da Keltenzeit, des da heilige Nikolaus christianisiert hod. Des große Scheppern und Rütteln vo de Glockn soll ursprünglich de winterliche Natur früh aufgweckt ham. Wia oid des in Wirklichkeit is, kann ma schwer sogn. Aber wer amoi drinnat in da Stubn gstandn is, wenn s draußn rumpelt, der woaß, dass des ned nur Theater is.

Aa in da Stadt hod s se gwandelt: Da Krampus is in Minga und anderswo no vor ein paar Jahr höchst unerwünscht gwen. Heit läuft er mit sein Rutn und Kettn über den Münchner Christkindlmarkt, und Tausende schaun zua. Brave Kinda kemma dabei meistens glimpflich davo.

Klöckln: Drei Donnerstog, drei Lieder

Bevor des Liacht kimmt, kemma d Klöckler. An de drei Donnerstog im Advent, wenns finster werd, ziang Kinda vo Haus zu Haus, singa Advents- und Vorweihnachtslieder, heit oft mit da Flötn dazua. Frühers san des vor allem arme Kinda gwen, vermummt, damits beim Bettln koana derkennt. Als Lohn hods Äpfe, Birn, Nüss, Speck, Butter, Brot und manchmoi a paar Pfennige gebn. Aa Kletzn, des san dörrte Birn, ghörn dazua. Heit sammelt ma meistens Spendn fia an guadn Zweck.

Der Brauch is ned jung: Erstmois erwähnt werd er nach 1450, und da Sebastian Franck beschreibt n 1534 in seim Weltbuch. Ursprünglich war s a Neijahrsbrauch mit Sinnsprüch und Glückwünsch. Und dass ma grod im Advent klöckelt hod, hod an einfachn Grund: Ma hod gmoant, dass de Herzn do weicher san.

Luzia: Wenn s Haus aufn Fluss ausi schwimmt

Und dann, am 13. Dezember, werds richtig hell. Lucia lebt vor vui hundert Jahr auf Sizilien in Syrakus, und ihr Name kimmt vom lateinischn Wort lux, des hoaßt Liacht. Sie is gstorbn, weil se ihrn Glaubn ned aufgebn hod. Und genau des macht se bis heit zum Symbol: Des Liacht kimmt wieder, aa wenns noch so dunkel is.

In Schweden is de Lichterkönigin berühmt. Aber aa in Bayern gibt s an eigenen Brauch, und der hoaßt Luzienhäuschen-Schwimmen. Zum Beispiel in Fürstenfeldbruck an da Amper. Da basteln Kinda und Jugendliche in da Adventszeit kloane Häuschen aus Papier oder Holz und stelln a Kerze nei. Mit Transparentpapier, Fenstern und Öffnungen scheint des Liacht durch. Vorher gibt s meistens an Gottesdienst, bei dem de Häuschen gsegnet werdn. Dann ziagt a Prozession zum Fluss, und unter da Aufsicht vo da Wasserwacht kemma de Häuschen ins Wasser und treibn stromabwärts. In Fürstenfeldbruck san des jedes Jahr mehr ois 200.

In Fürstenfeldbruck gibt s den Brauch seit 1785, und seitdem schwimman jedes Jahr de Liachter.

Drei Dog, oa Gedanke

Wenn ma des ois zsammnimmt, merkt ma schnell, dass Barbara, Nikolaus und Lucia gar ned so verschieden san. Bei oana blüht a Zweig mitten im Winter, bei oam kimmt a Gabe in d Schuah, bei oana treibt a Liacht auf am Fluss. Jeda vo de drei sagt auf seine Art des Gleiche: Es wird wieder hell. Und vielleicht is des des Schönste an unsern alten Bräuch, dass ma ned auf Weihnachtn wartn muaß, um des zum spürn.

Bei uns is da Nikolo no ganz lebendig. Da Barbarazweig und s Schuahputzn werdn dagegen seltener, und genau drum lohnt s si, de Bräuch wieder auszgrabn. Also: Am 4. Dezember glei an Zweig vom Kirschbaam schneidn, ins warme Zimmer stelln und Wasser nachfülln. Am 5. Dezember de Schuah putzn. Und am 13. Dezember schaun, ob irgendwo bei Eahna a Fluss is, wo a kloans Liacht vorbeischwimmt.

Hod dir da Artikel gfoin? Auf Facebook teiln Auf Instagram folgn

Mia san aa auf Instagram und Facebook

Neie Gschichtn, Bilder und Gaudi: gleich folgn und nix mehr verpassn.

Koarb
Nach oben scrollen