Verschneiter oberbayerischer Hof bei Nacht, über dem Wald zieht die Wilde Jagd als Schattenzug am Himmel

Wenn d’Wuide Jagd übers Land ziagt: As Geheimnis vo de Rauhnächt

Zwischen de Jahr werd’s staad. De Gschenke san ausbacklt, de Straßn laar, da Dog kaum länger ois a Wimpernschlog. Und genau in dera Zeit, so ham’s as unsere Vorfahrn erzählt, is de Welt a bisserl durchlässiger ois sunst. Des san de Rauhnächt: zwölf Nächt, in dene Geister Ausgang ham, s’Vieh redn ko und jeda Traum wos bedeit. Wos do oids Brauchtum is, wos spätere Deitung und wos heid oafach guad duad, schaun mir uns o.

Zwölf Nächt außerhoib vo da Zeit

Wann’s ofangan, is je nach Gegend verschieden. Meistens zählt ma de zwölf Weihnachtsdog vom 25. Dezember bis zum 6. Januar, am Dreikinidog. Andernorts fangt ma scho am Thomasdog o, am 21. Dezember, am kürzestn Dog vom Jahr. In manche Gegendn sans bloß drei Nächt, anderswo de voien zwölf. Ois de vier wichtigstn gelten de Thomasnocht (20./21. Dezember), de Heilige Nocht, de Silvesternocht und de Nocht vor Dreikini.

Rauch oda Rauhware? Woher da Nam kimmt

So sicher, wia’s auf Esoterik-Seitn klingt, is de Herkunft vom Nam ned. Zwoa Deitungen stengan nebeneinander. De oane leitet’n vom Räuchern ob: Haus und Stoi san in dene Nächt mit Weihrauch ausgräuchert worn. Scho da Sebastian Franck schreibt 1534, in dene Nächt räuchere jeds Haus, um Teifi, Gspenster und Zauberei fernzuhoitn. De anderne Deitung geht vom mittelhochdeitschn Wort fia rauh, haarig aus: Des verweist auf pelzige Dämonen, aber aa auf Rauhware, wia d’Kürschner de Pelze nennan. Welche Erklärung de ursprüngliche is, is in da Forschung umstritten. Vielleicht stimman sogar alle zwoa.

Elf Dog, de im Kalender gfehlt ham

A oft genannte Erklärung fia de Zwölfzahl is rechnerisch: Zwölf Mondmonat ergebn 354 Dog, a Sonnenjahr aber 365. Es bleibn elf Dog, also zwölf Nächt, de im Mondkalender nirgends higheart ham. Solchane Dog außerhalb vo da Zeit hams in vui Kulturn ois bsonders gseng: De gwohnte Ordnung hod pausiert, und damit aa de Grenzn zwischen Diesseits und Jenseits. Des is a plausible Vermutung, aber koa Beweis. Gsichert is ned, dass unsere Vorfahrn den Brauch tatsächlich so hergleitet ham.

Wuide Jagd, Perchta und as offene Geisterreich

Jetzt werd’s dunkel und spannend. Übern Himme soi in dene Nächt de Wuide Jagd ziang, a Schar vo Geister und Seelen vo Verstorbene, gführt, so de Sagn, vo da Frau Holle oda da Frau Perchta, in spätere Deitungen aa vo am wuidn Jager oda vom Wotan. Im Alpenraum san de Perchtn durch de Dörfer glaffa und laffa heid no, mit Maskn, Fell und Glockn, um as Böse zum vertreibn. Wer in dera Zeit alloa draußn unterwegs war, is a Risiko eigangan.

De Vorstellung, des ois gähd auf a germanisches Sonnwendfest zruck, stammt im Kern aus dem 19. Jahrhundert. Da Jacob Grimm hod’s 1835 in seiner Deutschn Mythologie ausbroat. Ob d’Germanen tatsächlich um an 21. Dezember a Julfest gfeiert ham, is bis heid umstritten. Sicher is bloß, dass des Wort Jul scho vor da Christianisierung gebräuchlich war. De meistn unserer Quelln stamma vo christliche Schreiber, und vo de oidn Festn selm gibt’s kaum direkte Zeugnisse. Ehrlich gsagt: Mir wissn vui ned. Mir wissn aber, dass de Bräuch oid san und dass’s diaf im Alpenraum verwurzelt warn.

Wos ma do hod und wos ned

De Regln vo dera Zeit klinga bis heid vertraut. Räuchern: Glut ausm Herd is in a Pfanna kemma, drauf hod ma Weihrauch glegt, oft zsamm mit gweihtn Kräuter vom Palmbuschn. Betend is ma durch Haus und Stoi gangan, dazua is mit Weihwasser gsegnet worn. Lärm: Mit Böller und Glockn hod ma de Unholde vertriebn, as Silvesterfeuerwerk is a Nachhall davo. Wäsch: Weiße Wäsch gheard ned auf d’Leinan, weil si de Wuide Jagd drin verfanga kunnt, oda ma griagt a Leichenduach draus. Spinnrad: Des is weggstellt worn, damit da Lebnsfodn ned durcheinanderkimmt. Ordnung: Im Haus soi nix umanandliegn, und d’Blatzerl hod ma vorher bacha, weil koa Doag grührt werdn soll. Orakel: Ma hod Blei gossn, Schuah gschmissn oda Träume deit. Scho de Bauernregl hod in de zwölf Nächt Wetterzeichn fia de zwölf Monat vom neien Jahr gseng.

In Bayern hod’s aa as Raunubedln gebn, am 5. Januar. Verkleidete Gstoitn san vo Haus zu Haus zogn, hom an Spruch aufgsogt, der mit Heid is d’Raunocht ofangt, und ham dafia Krapfn und a paar Münzn griagt. In Oberösterreich hod ma vier feiste und dürre Nächt unterschiedn, des hoaßt solchane mit und ohne Fastn.

Und as Christentum? Weihnachtn und Rauhnächt im Vergleich

Aufn erstn Blick schaun Weihnachtn und Rauhnächt aus wia Gegner, da Stoi vo Bethlehem gegn de Wuide Jagd. Bei genauerm Hischaun liengs dicht beieinander, ned bloß im Kalender. De Rauhnächt san ja eingrahmt vo Weihnachtn und Dreikini.

Gemeinsamkeitn: Beide erzähln vom Liacht, des in da Dunkelheit kimmt. Beide fordern Einkehr, Ruah und Besinnung. Beide lebn vom Haus und vo da Familie. In beide spuit as Räuchern a Rolle: Weihrauch is a christlichs Zeichn, und as Räuchern vo de Rauhnächt is mit Gebet, Weihwasser und gweihte Kräuter ganz selbstverständlich christlich gfasst worn. Beide kennan Gabn, Segn und Glückswünsch fia as neie Jahr. Und weil kirchliche und volkstümliche Bräuch si über Jahrhunderte vermischt ham, lässt si bei vui Gwohnheitn kaum no sogn, wo as oane aufheard und as andere ofangt.

Unterschiede: Weihnachtn erzählt a Heilsgschicht, de Geburt Christi, und richt an Blick auf a oanziges Ereignis. De Rauhnächt kennan koa selchane Erzählung. Se richtn an Blick aufn Übergang selm: auf des, wos aufheard, und des, wos ofangt. Weihnachtn werd im Kirchenjahr gfeiert, in Gottesdienst und Krippn. De Rauhnächt spuin in da Stubn, im Stoi und in da Natur, aa im Dunkln. Und de Haltung is a andere: Weihnachtn bedeit Hoffnung und Trost. De Rauhnächt bedeitn Wachsamkeit, Respekt vorm Unbekannten und de Frag, wos ma draus macht. De Kirch hod de Rauhnächt ned abgschafft, se hods meistens überlagert. Genau drum lebn beide bis heid nebeneinander.

So nutzt du de Rauhnächt fia di: a Anleitung

Wichtig vorweg: Des Folgende is a heutige Praxis, koa überlieferter Brauch. Se knüpft an oide Motive o, du brauchst aber koan Glauben an Geister, um davo zum profitiern. Es geht um drei Sachn: Achtsamkeit, Naturverbundenheit und Ruah. Und am End um an kreativn Plan fia as nächste Jahr.

Vor da erstn Nocht: Ramm auf. Putz as Haus, erledig offene Sachan, schliaß an Streit ab. Des entspricht da oidn Regl, dass Ordnung herrschn soi. Leg da a Heftl bereit, des bloß fia dera Zeit guit. Entscheid, wos in dene zwölf Dog ned stattfindt: zum Beispiel Termine, Dauerscrollen, Streit, Einkaufsstress.

Jedn Omd, zehn Minuten: Zünd a Kerzn o. Wennst magst, räucher mit a bisserl Wacholder, Beifuaß oda Weihrauch, und lüft danoch. Wacholder guit ois vertreibend, Beifuß ois einladend. Schreib auf: Wos war heid? Wos hob i gspiahd? Wofia bin i dankbar? Des is dei Rückblick.

De zwölf Nächt ois zwölf Monat: Nach da oidn Bauernregl steht jede Nocht fia an Monat. De erste fürn Januar, de zwoate fürn Februar, und so weida. Schreib zu jeda Nocht auf, wos da in Sinn kimmt, a Traum, a Gedanke, as Wetter. Des is koa Orakel, des de Zukunft vorhersogt, sondern a Spiegl dafia, wos di beschäftigt. Am End hast zwölf kloane Notizn, de da song, womit du di im neien Jahr auseinandersetzn wuist.

Naturverbundenheit: Geh jedn Dog naus, aa bei Kältn. A hoibe Stund, ohne Handy. Acht auf Liacht, Geräusche, Vogelspurn. Gönn da Stille: Setz di amoi in da Dämmerung hi und hear zua, wos draußn passiert. A Woidspaziergang in de Rauhnächt is oana vo de stimmungsvollstn, des gibt.

As 13-Wünsche-Ritual: A neie Form, de ma gern mit de Rauhnächt verbindt: Schreib am erstn Omd dreizehn Wünsch fia as neie Jahr auf oanzelne Zettl. Foits, mischs und verbrenn an jedm vo de zwölf Omd oan, ohne eahn zum lesn. Da dreizehnte bleibt über, den liest am Schluss. Des is da Wunsch, um den du di selber kümmern soist. Aa des is a modernes Spui und koa oida Brauch, aber a guada Anstoß. Verbrenn de Zettl sicher in a feuerfeste Schoin.

As nächste Jahr kreativ planen: Nimm da in de letztn zwoa Nächt an ruhign Nochmittog. Schreib auf a großes Blatt zwölf Felder, oas fia jedn Monat. Trog ei, wos du ausn Rückblick und de Notizn glernt hast: Wos soi bleibn? Wos soi aufhearn? Wos wuist ausprobiern? Setz da pro Monat a gloane, überprüfbare Idee und a Zeichn, an dem merkst, dass’d as gschafft hast. Nacha häng as Blatt dohi, wos’d as täglich siehst.

Am Dreikinidog, am 6. Januar, schließ ab: Lies dei Notizn, dank de zwölf Nächt, lüft, mach de Fenster auf und loss as oide Jahr naus.

A ehrlichs Schlusswort

Ob de Wuide Jagd wirklich durch d’Lüfte ziagt, überloss i dir. Sicher is: Da Mensch braucht Zeitn, in dene er innehoit, und unsere Vorfahrn ham dafia a Form gfundn, de zwölf Nächt lang trogt. Wers heid nutzt, um zur Ruah zum kemma, naus zum geh und as nächste Jahr mit offene Augn zum planen, duad genau des, wofia de Nächt docht warn: Er lasst as Oide los und gibt dem Neien Raum.

Hod dir da Artikel gfoin? Auf Facebook teiln Auf Instagram folgn

Mia san aa auf Instagram und Facebook

Neie Gschichtn, Bilder und Gaudi: gleich folgn und nix mehr verpassn.

Koarb
Nach oben scrollen